मराठी माणसाच्या मनावर आणि घरातील पुस्तकाच्या कपाटावर ज्या एका नावाचे अधिराज्य गेली अनेक दशके टिकून आहे, ते नाव म्हणजे पु. ल. देशपांडे (पुल). लेखक, नट, गायक, संगीतकार, दिग्दर्शक आणि एक उत्तम वक्ता अशा सर्वच भूमिकांतून त्यांनी महाराष्ट्राला खळखळून हसवले आणि अंतर्मुखही केले. 'बटाट्याची चाळ' मधील मध्यमवर्गीय जीवन असो किंवा 'व्यक्ती आणि वल्ली' मधील अनोखी माणसे, पुलांच्या लेखणीने प्रत्येक गोष्ट अजरामर केली. आजच्या या विशेष लेखात आपण महाराष्ट्राच्या या 'लाडक्या व्यक्तिमत्त्वाचा' जीवनप्रवास आणि त्यांच्या बहुआयामी साहित्याचा आढावा घेणार आहोत.
पूर्ण नाव - पुरुषोत्तम लक्ष्मण देशपांडे
लोकप्रिय नाव - पु. ल. देशपांडे, पुल
जन्म तारीख - ८ नोव्हेंबर १९१९
जन्मस्थान - मुंबई, महाराष्ट्र
निधन तारीख - १२ जून २०००
साहित्य क्षेत्र / साहित्य प्रकार -
पुल देशपांडे हे मराठीतील अष्टपैलू साहित्यिक होते. त्यांनी खालील प्रकारात लेखन केले:
विनोदी साहित्य, ललित गद्य, निबंध, व्यक्तिचित्रण, प्रवासवर्णन, कथाकथन, नाट्य व संगीत विषयक लेखन
पु. ल. देशपांडे यांची साहित्यकृती -
📘 विनोदी व ललित गद्य - असा मी असामी, बटाट्याची चाळ, व्यक्ती आणि वल्ली, खोगीर भरती, खिल्ली, हसवणूक
📗 एकांकिका - सदू आणि दादू, विठ्ठल तो आला आला
📗 व्यक्तिचित्रे -व्यक्ती आणि वल्ली, गणगोत, मैत्र
📙 प्रवासवर्णन - अपुर्वाई, पूर्वरंग, जावे त्यांच्या देशा
📕 नाट्य व संगीतविषयक - ती फुलराणी (अनुवादित नाटक), तुका म्हणे आता, तुझे आहे तुझपाशी, अंमलदार, सुंदर मी होणार, संगीतविषयक लेख व भाषणे
प्रसिद्ध साहित्यकृती -
बटाट्याची चाळ – मराठीतील अजरामर विनोदी पुस्तक
व्यक्ती आणि वल्ली – व्यक्तिचित्रणाचा उत्कृष्ट नमुना
असा मी असामी – आत्मकथनात्मक ललित गद्य
अपुर्वाई – सर्वाधिक लोकप्रिय प्रवासवर्णन
इतर कार्य -
उत्कृष्ट कथाकथनकार (स्टेज शो, ध्वनिमुद्रिका)
नाटककार, अभिनेता व दिग्दर्शक
संगीताचे गाढे अभ्यासक
सामाजिक कार्यात सक्रिय सहभाग
पुरस्कार व सन्मान -
🏆 पद्मभूषण (१९९०)
🏆 महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार (मरणोत्तर – २००२)
🏆 साहित्य अकादमी पुरस्कार (व्यक्ति आणि वल्ली)
अनेक मानद डॉक्टरेट पदव्या
लेखनशैलीची वैशिष्ट्ये -
सूक्ष्म, सुसंस्कृत आणि बुद्धिनिष्ठ विनोद
सामान्य माणसाच्या जीवनाचे प्रभावी चित्रण
सहज, ओघवती आणि बोलकी भाषा
वाचकाच्या मनाशी थेट संवाद
इतर महत्त्वाचे मुद्दे -
पुल हे मराठी विनोदाचे मानदंड मानले जातात
त्यांच्या साहित्यावर नाटकं, कार्यक्रम आणि अभ्यासक्रम आधारित आहेत
आजही तरुण वाचकांमध्ये पुलांचे लेखन तितकेच लोकप्रिय आहे
कीवर्ड्स - पु ल देशपांडे माहिती, Pul Deshpande Biography in Marathi, पु ल देशपांडे पुस्तके, बटाट्याची चाळ, व्यक्ती आणि वल्ली, मराठी विनोदी लेखक, Pu La Deshpande Sahitya
