मराठी साहित्याला खऱ्या अर्थाने राष्ट्रीय स्तरावर प्रतिष्ठा मिळवून देणारे थोर साहित्यिक म्हणजे विष्णू सखाराम खांडेकर ऊर्फ वि. स. खांडेकर. १९७४ मध्ये त्यांच्या 'ययाति' या कादंबरीला भारतीय साहित्यातील सर्वोच्च अशा ज्ञानपीठ पुरस्काराने गौरवण्यात आले आणि हा सन्मान मिळवणारे ते पहिले मराठी लेखक ठरले. मानवी जीवनातील नैतिक संघर्ष, मूल्ये आणि आदर्शवाद यांचे सुंदर दर्शन त्यांच्या लेखनातून घडते. आजच्या या लेखात आपण 'पद्मभूषण' सन्मानित वि. स. खांडेकर यांचा जीवनप्रवास आणि त्यांच्या अजरामर साहित्याचा आढावा घेणार आहोत.
पूर्ण नाव - विष्णु सखाराम खांडेकर
लोकप्रिय नाव - वि. स. खांडेकर
जन्म तारीख - ११ जानेवारी १८९८
जन्मस्थान - सांगली, महाराष्ट्र
निधन तारीख -२ सप्टेंबर १९७६
साहित्य क्षेत्र / साहित्य प्रकार -
वि. स. खांडेकर हे मराठी साहित्यातील बहुआयामी लेखक होते:
कादंबरी, कथालेखन, निबंध, ललित गद्य, साहित्य समीक्षन
वि. स. खांडेकर यांची साहित्यकृती -
📘 कादंबऱ्या - ययाति, पांढरे ढग, क्रौंचवध, दोन ध्रुव, उल्का, अमृतवेल
📗 कथासंग्रह - कांचनमृग, हिमालयाची सावली, रत्नदीप, सागर,आकाश आणि गुलाब
📙 निबंध संग्रह - जीवनकला, समाजचिंतन, आजकाल, विचारसरणी
प्रसिद्ध साहित्यकृती -
ययाति – मराठी साहित्यातील अजरामर कादंबरी
हिरवे शिळे – सामाजिक वास्तवाचे प्रभावी चित्रण
जीवनकला – जीवनविषयक तत्त्वज्ञान मांडणारे निबंध
लेखनशैलीची वैशिष्ट्ये -
जीवनातील नैतिक संघर्ष व मानवी मूल्यांचे दर्शन
सामाजिक व तत्त्वज्ञानात्मक विचारांचा समतोल
सुसंस्कृत, ओघवती व प्रभावी भाषा
व्यक्तिरेखांचे सखोल मानसशास्त्रीय विश्लेषण
पुरस्कार व सन्मान -
🏆 ज्ञानपीठ पुरस्कार (१९७४) – ययाति
🏆 पद्मभूषण
🏆 साहित्य अकादमी पुरस्कार
अनेक मानद पदव्या व सन्मान
इतर महत्त्वाचे मुद्दे -
वि. स. खांडेकर हे ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळवणारे पहिले मराठी साहित्यिक
मराठी कादंबरीला राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रतिष्ठा मिळवून दिली
त्यांचे साहित्य आजही अभ्यासक्रमात समाविष्ट आहे
मानवी जीवनातील सुख-दुःख, नीती-अनीती यांचे सूक्ष्म दर्शन त्यांच्या लेखनात दिसते
कीवर्ड्स - वि स खांडेकर माहिती, Vishnu Sakharam Khandekar biography in Marathi, ययाति कादंबरी, वि स खांडेकर साहित्य, ज्ञानपीठ पुरस्कार मराठी लेखक, मराठी कादंबरीकार
